SỰ KHÁC BIỆT VỀ HÌNH THÁI, THÀNH PHẦN VÀ CÔNG DỤNG CỦA CÚC CHI VÀ CÚC CỔ TRÀ

Các nghiên cứu dược lý đã chỉ ra rằng chất chiết xuất từ trà hoa cúc có nhiều hoạt tính sinh học khác nhau, chẳng hạn như chống oxy hóa, chống viêm nhiễm, hạ huyết áp, bảo vệ thần kinh và trị đái tháo đường. Các polysaccharide, flavonoid, phenolic acid và tinh dầu được coi là thành phần hoạt tính sinh học chính trong trà hoa cúc, chịu trách nhiệm cho hoạt động chống oxy hóa tuyệt vời của chúng.

Cúc chi (Chrysanthemum indicum L. Asteraceae) có nhiều ở Hưng Yên, Hải Dương, Bắc Ninh, Hà Nội và một số tỉnh khác ở phía bắc. Tên gọi khác là Kim cúc, Hoàng cúc, Dã cúc, Cam cúc, Cúc vàng nhỏ, Khổ ý, Bioóc kim (Tày).

Cúc cổ trà (Cota tinctoria Asteraceae) hay marguerite vàng, hoa cúc vàng, hoặc hoa cúc oxeye là một giống cúc cổ tên thường gọi là cúc cổ chùa. Trước đây thường được trồng nhiều tại các khu đền chùa. Cúc cổ trà thường được sử dụng làm trà thảo mộc và sản xuất thuốc nhuộm màu vàng

Cúc chi và cúc cổ trà là những loài hoa cúc rất phổ biến để làm trà. Cả hai đều thuộc họ Cúc (Asteraceae), tuy nhiên giữa chúng vẫn có những điểm khác biệt nhất định, như là:

𝑯𝒊̀𝒏𝒉 𝒕𝒉𝒂́𝒊

Cúc chi:

– Cây mọc thẳng đứng cao chừng 90 cm. Phiến lá hình 3 cạnh tròn, thùy xẻ sâu. Cụm hoa hình cầu, đường kính thường chỉ độ từ 1-1,5 cm. Hoa trong và ngoài đều màu vàng. Nhụy và cánh có màu hơi cam. Nhưng tỷ lệ cánh so với nhụy khá nhỏ. Bông có kích thước khoảng 2 cm nhưng nhụy có kích thước khoảng 1.8 cm, khi nở sẽ nở đồng thời cả cánh và nhụy.

– Về mùi hương thì cúc chi có mùi thơm ngọt, không tỏa hương mạnh.

Cúc cổ trà:

– Cây lâu năm rậm rạp, rộng lớn, mọc cao 60-80 cm. Loài này nổi bật với những bông hoa xinh đẹp giống như hoa cúc, và những chiếc lá xù lông. Nó tạo thành những chùm nhỏ gọn của lá màu xanh lá cây với mặt dưới màu xám và tỏa ra mùi hương mạnh mẽ, dễ chịu. Đầu hoa có đường kính 4 cm phát triển trên ngọn của thân dài mang màu vàng. Cúc cổ trà có cánh hoa lớn hơn nhiều so với nhụy, nhụy hoa có nhiều phấn.

– Mùi hương: hương thơm mát, hơi có tí mùi bạc hà và hoa cải. Mùi hương lan tỏa mạnh nên rất dễ nhận ra và rất thu hút ong bướm.

𝑻𝒉𝒂̀𝒏𝒉 𝒑𝒉𝒂̂̀𝒏 𝒉𝒐́𝒂 𝒉𝒐̣𝒄

Cúc chi: chứa các thành phần như: carotenoid (chrysanthemoxanthin), tinh dầu, sesquiterpen, flavonoid, acid amin, indicumenon, β-sitosterol, α-amyrin, β-amyrin, friedelin, sesamin, vitamin A. Hạt chứa 15,80% dầu béo

Cúc cổ trà: Chứa nhiều loại tinh dầu như 1,8-cineole, α-pinene, β-pinene, axit capric, germacrene, caryophyllene oxide và camphor. Cúc cổ trà còn chứa một lượng lớn flavonoid và các hợp chất acid phenolic chính như acid chlorogenic, rutin, catechin và apigenin.

𝑪𝒐̂𝒏𝒈 𝒅𝒖̣𝒏𝒈

Cúc chi

Cúc chi có vị đắng cay, tính ôn, có tác dụng tán phong thấp, thanh nhiệt, giải độc, làm sáng mắt. Hoa được dùng chữa các chứng cảm lạnh, sốt, hoa mắt, chóng mặt, nhức đầu, đau mắt đỏ, chảy nhiều nước mắt, mờ mắt, huyết áp cao, đinh độc, mụn nhọt sưng đau. Ngoài ra còn có tác dụng về nội tiết giúp trẻ lâu, còn dùng để ướp chè hay ngâm rượu uống, dùng ngoài rửa đắp mụn nhọt.

Cúc cổ trà

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng cúc cổ trà có những tác dụng hữu ích trong việc điều trị bệnh hen suyễn, viêm phế quản, loét đường tiêu hóa, chán ăn và viêm nhiễm, tác dụng chống vi khuẩn, chống oxy hóa và chống nấm. Ngoài ra, các thử nghiệm ức chế enzyme cho thấy khả năng vừa phải trong bảo vệ sức khỏe thông thường bao gồm thoái hóa thần kinh, tiểu đường và tăng sắc tố da.

Nguồn:

1. Yuan Q, Fu Y, Xiang PY, et al. Structural characterization, antioxidant activity, and antiglycation activity of polysaccharides from different chrysanthemum teas. RSC Adv. 2019;9(61):35443-35451. doi:10.1039/C9RA05820F

2. Đỗ Tất Lợi. Những Cây Thuốc và vị Thuốc Việt Nam.

3. Loài C. indicum L. (Cây Cúc Hoa Vàng) | Cây Thuốc. Accessed June 16, 2023. http://uphcm.edu.vn/caythuoc/index.php?q=node/265

4. Cota tinctoria – Wikipedia. Accessed June 16, 2023. https://en.wikipedia.org/wiki/Cota_tinctoria

5. Hoa cúc cổ trà. Accessed June 16, 2023. https://duonganh.vn/hoa-cuc-co-tra-hoa-cuc-lam-tra-loai-1